ویدئوها

عرفان و آگاهی فرا-مفهومی

سخنرانی در دالاس- تگزاس (آوریل ۲۰۱۶)

ادامه »

مقالات

دین، هنر، و معنای زندگی (مقاله)»

«بحران معنا» در عصر مدرن لزوماً به این معنا نیست که بشر دیگر نمی تواند به زندگی اش معنای تازه ای ببخشد. به نظرم «بحران معنا» برای بشر مدرن بیشتر به این معناست که معانی پیشین دیگر مسلّم و بدیهی نیست.

ادامه »
خداوند و مسأله شرور گزاف»

آیا در جهانی که در آن انواع شرور گزاف وجود دارد، می توان به نحوی معقول و موّجه به خدایی عالم مطلق، قادر مطلق، و خیر محض باور داشت؟

ادامه »
ملال و افق های گشوده»

در این مقال مایلم درباره سه پرسش اصلی نکاتی را بیان کنم:
(نخست) ریشه های ملال انگیزی عالم و نیز شیوه های ملال زدایی از زندگی آدمیان از منظر عارفان مسلمان چه بوده است؟
(دوّم) تلقی و تجربه انسان مدرن از وضعیت وجودی ملال چه تحوّلاتی یافته است؟
(سوّم) شیوه های ملال زدایی در جهان جدید چیست؟ و آیا می توان وجهی استعلابخش در تجربه ملال یافت؟

ادامه »
دین در قلمرو مدنیّت: شرایط مشروعیت مدنی قانون دینی»

تحت کدام شرایط قانون دینی از منظر مدنی پذیرفته است، و اعضای یک جامعه دینی حقّ دارند در دل یک جامعه مدنی از قوانین دینی خود برای حلّ و فصل مسائل حقوقی شان بهره بجویند؟ در این مقاله سه شرط اصلی برای مشروعیت مدنی قوانین دینی مورد بحث قرار می گیرد.

ادامه »
رساله دین شناخت: مدلی در تحلیل ایمان ابراهیمی»

کتاب “رساله دین شناخت: مدلی در تحلیل ایمان ابراهیمی” در سال 1378 در تهران و توسط انتشارات طرح نو منتشر شد. فایل پی دی اف این کتاب را می توانید در اینجا دریافت کنید.

ادامه »
اسلام و مسأله همجنس گرایی»

مسأله همجنس گرایی و حقوق همجنس گرایان از جمله چالش هایی است که جهان جدید در پیش روی اندیشه اسلامی نهاده است. این مجموعه شامل دو مقاله، یک نقد، و یک مصاحبه است که جملگی مسأله همجنس گرایی را عمدتاً از منظر اخلاقی و دینی مورد بررسی قرار می دهد.

ادامه »
و روباه به گندمزار بازمی گردد»

«و روباه به گندمزار بازمی گردد» بهاریه ای است که به دعوت نشریه اندیشه پویا برای آن نشریه نوشته ام. ایده اصلی آن از سنت فلسفی- عرفانی ای برمی خیزد که می توان آن را «الهیات خاک یا مکان» (Theology of Land or Theology of Place) نامید- ایده ای که این روزها در مباحث مربوط به اخلاق محیط زیست دوباره مورد توجه اهل نظر قرار گرفته است.

ادامه »
سنت گرایی انتقادی در قلمرو دین: نظریه ای در باب منطق اصلاح فکر دینی در اسلام (بخش اوّل)»

آیا می توان میان “رویکرد مدرنیت گرا” به دین و “سنّت گرایی غیر انتقادی” راهی میانه جست که در مقام اصلاح اندیشه دینی عقلانیت درون دینی و عقلانیت برون دینی، هر دو، را برسمیت بشناسد؟ آیا می توان اندیشه دینی را بر مبنای رویکردی اصلاح کرد که عقلانیت برون دینی را برسمیت بشناسد اما عقلانیت درون دینی را فراموش نکند؟
در این مقاله مایلم طرحی کلّی از چنان رویکردی را پیشنهاد کنم. این رویکرد، در مقام اصلاح اندیشه دینی، حفظ “سنّت” دینی را اصالت می بخشد، و از این حیث “سنّت گرا” ست. اما در عین حال، نسبت به نقدهای برون دینی حساسیت مثبت دارد، و از این حیث “انتقادی” است. از این رو، می توان این رویکرد را “سنّت گرایی انتقادی” نامید.

ادامه »
درباره روشفنکری دینی»

این مقاله را در خرداد ماه سال 1377 در شماره 9 نشریه راه نو منتشر کردم. در این مقاله چند مدعای اصلی را مطرح کردم: (نخست آنکه) باید میان “روشنفکری دینی” و “احیاگری دینی” تمایز نهاد؛ (دوّم آنکه) دین داری از مقوّمات “روشنفکری دینی” نیست، یعنی فرد می تواند تعهد شخصی به دین نداشته باشد، اما در متن پروژه “روشنفکری دینی” کار کند؛ (سوّم آنکه) “احیاگری دینی” برخلاف “روشنفکری دینی” لزوماً ملتزم به اقتضائات مدرنیت نیست، تعهد اصلی او در روزگار ما خصوصاً صیانت از دین در متن جهان جدید است؛ و (چهارم آنکه) پروژه روشنفکری دینی به محض آنکه نشان دهد جمع میان مدرنیت و دین ممکن است، به پایان کار خود می رسد، اما پایان کار روشنفکری دینی به معنای پایان رسالت احیاگری در قلمرو دین نیست. اکنون که پس از پانزده سال این مقاله را دوباره می خوانم، همچنان خود را به اصل مدعیات آن معتقد می یابم، هرچند که احیاناً جزِئیات استدلال را به نحو کمابیش متفاوتی تقریر می کردم.

ادامه »
فضیلت شکر»

«سپاسگزاری» یا «ابراز شکر» از جمله فضیلتهای زندگی اخلاقی و معنوی است. مایلم در این نوشتار تحلیلی از این فضیلت در سطح مناسبات میان انسانها، و نیز در متن مناسبات میان انسانها و خداوند به دست دهم؛ و نیز انواع شکر و آفات آن را به اختصار بررسی کنم.

ادامه »
فكرك‌هاى فيس بوكى»

«فکرک های فیس بوکی» مجموعه ۹۳ تأمل درباره جنبه های مختلف زندگی انسانی ما است که در طول یک سال و اندی در قالب یادداشتهای کوتاه بر روی صفحه فیس بوک منتشر شده است.

ادامه »
مسأله مقابله با تحریم ها»

مقابله مؤثر با تحریم ها تنها به دست دولتی امکان پذیر است که به قدرت واقعی (و نه صوری) جامعه مدنی پشت گرم باشد. نخستین گام برای مقابله با تحریم های بین المللی آزادی زندانیان سیاسی، رفع حصر رهبران جنبش سبز، و باز شدن فضای سیاسی کشور است.

ادامه »
اخلاق شکنجه»

در این نوشتار مایلم سه پرسش اصلی را در خصوص شکنجه مورد بررسی قرار دهم:

پرسش نخست: شکنجه چیست و چه انواع مهمی دارد؟

پرسش دوّم: آیا شکنجه تحت هر شرایطی اخلاقاً نارواست؟

پرسش سوّم: اگر بنا به فرض، تحت شرایط خاصی انواعی از شکنجه اخلاقاً روا باشد، آیا باید شکنجه را دست کم در آن موارد خاص از نظر قانونی هم مجاز دانست؟

ادامه »
نسبت اخلاق اسلامی و اخلاق لیبرالی (مصاحبه با ماهنامه مهرنامه)»

مصاحبه درباره نسبت اخلاق اسلامی با اخلاق لیبرالی[1]  * به‌عنوان سؤال اول بفرمایید که اخلاق اسلامی و اخلاق لیبرالی در سطوح مختلف اخلاق کاربردی و اخلاق هنجاری و فرااخلاق چه تفاوت‌هایی با هم دارند و اختلاف اصول اخلاقی این دو بیشتر ناظر به کدام سطح است؟ ـ به‌نظر من اخلاق در اساس و به ذات […]

ادامه »
آیا دخالت بشردوستانه اخلاقاً مجاز است؟»

آیا دخالتهای بشردوستانه اخلاقاً مجاز است؟   اشاره: به دنبال قطعنامه شماره ۱۹۷۳ شورای امنیت سازمان ملل متحد درباره لیبی و حملات هوایی نیروهای ائتلاف به آن کشور، مسأله دخالت بشردوستانه به کانون بحثهای نظری و سیاسی بازگشته است.  متن زیر مصاحبه ای است که توسط یکی از سایتهای داخل ایران با نگارنده انجام گرفت.  […]

ادامه »
اسلام، مدارا، و مسأله حقوق شهروندان بهایی»

اسلام، مدارا، و مسأله حقوق شهروندان بهایی[1] من مایلم از موضع یک فرد مسلمان به این پرسش بپردازم که آیا اسلام می تواند با فضیلت مدارا بر مبنای احترام متقابل سازگار افتد و از این رهگذر حقوق انسانی و مدنی شهروندان بهایی را برسمیت بشناسد؟ برای روشن شدن پاسخ این پرسش، نخست تجربه تاریخی مسلمانان […]

ادامه »
مصاحبه با رادیو فردا درباره اسلام و حقوق اقلیتهای جنسی»

مصاحبه درباره اسلام و حقوق اقلیتهای جنسی* سئوال اول: یکی از خوانندگان پرسیده است با توجه به نص صریح قرآن درباره همجنسگرایی چگونه می توان از حقوق اقلیت های جنسی مثل همجنسگرایان صحبت کرد؟ مایلم در این خصوص به چند نکته اشاره کنم: نکته اوّل این است که در قرآن هیچ نصّ صریحی در نفی […]

ادامه »
مولوی و مذهب عشق»

  مولوی و مذهب عشق(۱) آرش نراقی مترجم: محمّد امین ادیبی مثنوی، شاهکار مولوی، با حکایت یک نی آغاز می‌شود. نی‌ای که تا حدی نماد روح آدمی‌ست و نوای غم‌بار آن طنینِ دردی‌ست پنهان، در دل هر انسانِ از اصلِ خویش دورمانده‌ای. مولانا وجه تراژیک زیست آدمی در این جهان را «فراق» می‌داند. ما همه […]

ادامه »
مولوی و تجربه وجودی غربت»

مولوی و تجربه وجودی غربت * زندگی مولانا از همان اوان کودکی تا حدود سن ۳۴ سالگی یکسره در دربدری و کوچ سپری شد. مولانا در بخش عمده ای از زندگی خود، خصوصاً در ایّامی که شاکله اصلی روح و منش وی شکل می گرفت، “مسافری آواره” بود. هرگاه که آن کودک خراسانی به کویی […]

ادامه »

سخنراني‌ها – الهیات

عرفان و آگاهی فرا-مفهومی»

سخنرانی در دالاس- تگزاس (آوریل ۲۰۱۶)


درآمدی بر مسأله شرّ- بخش نهم»

در این بخش درباره صورت احتمالاتی برهان شرّ بحث می شود.


درآمدی بر مسأله شرّ- بخش هشتم»

در بخش هشتم «درآمدی بر مسأله شرّ» درباره سوّمین و آخرین انتقاد مهم بر دفاعیه مبتنی بر اختیار بحث می شود. انتقاد این است: حتّی اگر دفاعیه مبتنی بر اختیار صائب باشد، در بهترین حالت وجود شرور اخلاقی (یعنی شرور ناشی از اختیار انسان) را توضیح می دهد. اما بسیاری از شرور این عالم (یعنی شرور طبیعی) ربطی به اختیار ندارد. آیا می توان ادعا کرد که فرض وجود خدای عالم مطلق، قادر مطلق، و خیر محض با فرض وجود شرور طبیعی در این عالم منطقاً ناسازگار است؟


درآمدی بر مسأله شرّ- بخش هفتم»

در این بخش پاره ای پاسخ ها به ادعای ناسازگاری میان علم مطلق الهی و اختیار انسان بررسی می شود.


درآمدی بر مسأله شرّ- بخش ششم»

در بخش ششم از مجموعه درس گفتارهای «درآمدی بر مسأله شرّ» درباره انتقاد دوّم بر دفاعیه مبتنی بر اختیار بحث می شود: اگر خداوند عالم مطلق باشد، انسانها واجد اختیار نخواهند بود، و بنابراین، دفاعیه مبتنی بر اختیار ناکام می ماند. آیا علم مطلق خداوند با اختیار انسان سازگار است؟


درآمدی بر مسأله شرّ- بخش پنجم»

در بخش پنجم از مجموعه درس گفتارهای «درآمدی بر مسأله شرّ» درباره این انتقاد مهّم بر دفاعیه مبتنی بر اختیار بحث می شود که «چرا خداوند جهانی نیافرید که در آن موجودات مختار همواره مختارانه کارهای نیک انجام دهند و از انجام کارهای شرّ بپرهیزند؟»


درآمدی بر مسأله شرّ- بخش چهارم»

در بخش چهارم از مجموعه درس- گفتارهای «درآمدی بر مسأله شرّ» درباره «دفاعیه مبتنی بر اختیار» (Free-will Defense) بحث می شود.


درآمدی بر مسأله شرّ- بخش سوّم»

در بخش سوّم از مجموعه درس- گفتارهای مسأله شرّ درباره این پرسش بحث می شود که تحت کدام شرایط وجود یک شرّ را می توان به اعتبار تحقق یک خیربرتر از حیث اخلاقی موّجه دانست. به بیان دیگر، پرسش این است که تحت کدام شرایط خداوند می تواند به نحو اخلاقاً موجهی وجود شرّی را در عالم روا بدارد.


درآمدی بر مسأله شرّ- بخش دوّم»

در این درس گفتار از مجموعه درس گفتارهای «درآمدی بر مسأله شرّ» درباره صورت مسأله شرّ بحث کرده ام.


درآمدی بر مسأله شرّ- درس-گفتار اوّل»

وجود شرّ در این عالم هم برای خداباوران و هم برای خداناباوران از حیث فلسفی مشکل ساز بوده است. در این جلسه مسأله شرّ عمدتاً از منظر یک فرد خداناباور مورد بررسی قرار می گیرد، و برای این منظور خصوصاً بر آرای آلبرکامو در مورد امر «پوچ» تأکید می شود.


سخنراني‌ها – عرفانیات

عرفان و آگاهی فرا-مفهومی»

سخنرانی در دالاس- تگزاس (آوریل ۲۰۱۶)


درآمدی بر مسأله شرّ- بخش نهم»

در این بخش درباره صورت احتمالاتی برهان شرّ بحث می شود.


درآمدی بر مسأله شرّ- بخش هشتم»

در بخش هشتم «درآمدی بر مسأله شرّ» درباره سوّمین و آخرین انتقاد مهم بر دفاعیه مبتنی بر اختیار بحث می شود. انتقاد این است: حتّی اگر دفاعیه مبتنی بر اختیار صائب باشد، در بهترین حالت وجود شرور اخلاقی (یعنی شرور ناشی از اختیار انسان) را توضیح می دهد. اما بسیاری از شرور این عالم (یعنی شرور طبیعی) ربطی به اختیار ندارد. آیا می توان ادعا کرد که فرض وجود خدای عالم مطلق، قادر مطلق، و خیر محض با فرض وجود شرور طبیعی در این عالم منطقاً ناسازگار است؟


درآمدی بر مسأله شرّ- بخش هفتم»

در این بخش پاره ای پاسخ ها به ادعای ناسازگاری میان علم مطلق الهی و اختیار انسان بررسی می شود.


درآمدی بر مسأله شرّ- بخش ششم»

در بخش ششم از مجموعه درس گفتارهای «درآمدی بر مسأله شرّ» درباره انتقاد دوّم بر دفاعیه مبتنی بر اختیار بحث می شود: اگر خداوند عالم مطلق باشد، انسانها واجد اختیار نخواهند بود، و بنابراین، دفاعیه مبتنی بر اختیار ناکام می ماند. آیا علم مطلق خداوند با اختیار انسان سازگار است؟


درآمدی بر مسأله شرّ- بخش پنجم»

در بخش پنجم از مجموعه درس گفتارهای «درآمدی بر مسأله شرّ» درباره این انتقاد مهّم بر دفاعیه مبتنی بر اختیار بحث می شود که «چرا خداوند جهانی نیافرید که در آن موجودات مختار همواره مختارانه کارهای نیک انجام دهند و از انجام کارهای شرّ بپرهیزند؟»


درآمدی بر مسأله شرّ- بخش چهارم»

در بخش چهارم از مجموعه درس- گفتارهای «درآمدی بر مسأله شرّ» درباره «دفاعیه مبتنی بر اختیار» (Free-will Defense) بحث می شود.


درآمدی بر مسأله شرّ- بخش سوّم»

در بخش سوّم از مجموعه درس- گفتارهای مسأله شرّ درباره این پرسش بحث می شود که تحت کدام شرایط وجود یک شرّ را می توان به اعتبار تحقق یک خیربرتر از حیث اخلاقی موّجه دانست. به بیان دیگر، پرسش این است که تحت کدام شرایط خداوند می تواند به نحو اخلاقاً موجهی وجود شرّی را در عالم روا بدارد.


درآمدی بر مسأله شرّ- بخش دوّم»

در این درس گفتار از مجموعه درس گفتارهای «درآمدی بر مسأله شرّ» درباره صورت مسأله شرّ بحث کرده ام.


درآمدی بر مسأله شرّ- درس-گفتار اوّل»

وجود شرّ در این عالم هم برای خداباوران و هم برای خداناباوران از حیث فلسفی مشکل ساز بوده است. در این جلسه مسأله شرّ عمدتاً از منظر یک فرد خداناباور مورد بررسی قرار می گیرد، و برای این منظور خصوصاً بر آرای آلبرکامو در مورد امر «پوچ» تأکید می شود.


روزگفتارها

پایان یک فصل»

04-24-05


هنر صادقانه زیستن»

04-23-05


غفلت از خود»

04-22-05


ملاحظاتی درباره ی آفات عرفان»

04-20-05


در آستانه ی غار»

04-19-05


ماهیت دوستی»

04-17-05


ماجرای من و سه تار»

04-15-05


احوالات شخصیه»

04-14-05


گل گلدون من»

04-13-05


واقعه؟»

04-12-05